نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزار مرحله اول: نحوه ارجاع کار (فصل سوم: نظارت بر پروژه های نرم افزاری)
شورای عالی انفورماتیک کشور
-
1382/00/00
متن ضابطه

نظام مهندسی و استانداردهای تولید و توسعه نرم افزار (نماتن)

مرحله اول: نحوه ارجاع کار

فصل سوم: نظارت بر پروژه‌های نرم افزاری

NMTN.MN.T03

 

کليات

اطمينان از تامين خواسته‌های کاربران (كارفرما)در يک پروژه نرم افزاري و تطبيق مراحل توليد نرم افزار از ديدگاه مهندسي با طرح‌ها و برنامه‌هاي از قبل تعيين شده و انجام پروژه بر اساس شرايط اختصاصي پيمان و رفع موانعي كه در هر صورت موجب اختلال در روند اجرائي پروژه می‌شوند داراي اهميت فوق‌العاده‌ای می‌باشد.

ناظر پروژه نرم افزاري از سوئي به‌عنوان امين و نماينده كارفرما بر روند اجراء پروژه و فعالیت‌های پيمانكار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه نظارت داشته و از سوي ديگر شئونات حرفه‌ای وي ایجاب می‌نماید تا بهنگام لزوم، از منابع کارفرما و پیمانکار به‌طور یکسان و در جهت کامل‌تر انجام شدن پروژه حمایت نماید.

حساسيت وظايف ناظر در پروژه‌های نرم افزاري و ضرورت نظارت بر پروژه‌های مذكور با توجه به اين مطلب كه روند تكميل و پيشرفت اين پروژه‌ها به‌صورت فيزيكي قابل لمس و ارزيابي نبوده و تجديد عمليات فني جهت رفع نارسائی‌های سيستم در انتهاي كار مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگين كمي و كيفي می‌باشد بیشتر آشكار می‌گردد.

در ادامه بابیان اهداف و سازمان انجام كار نظارت به تشريح مسئولیت‌ها و وظايف ناظر پرداخته می‌شود.

 

طرح نظارت

به‌منظور انجام درست وظايف پيمانکار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه، ناظر پروژه در ابتدا مبادرت به تهیه یک طرح نظارتی می‌نماید. این طرح شامل کليه فعاليتها و خدماتي خواهد بود که پيمانکار در چارچوب قرارداد و پیوست‌های آن موظف به انجام آن خواهد بود.

پيمانکار در طي مدت انجام کار موظف به رعايت استانداردهاي تدوین شده در طرح نظارت می‌باشد.

نکته‌ای که بايد به آن توجه داشت اينست که ناظر پروژه وظيفه نظارت بر انجام درست وظايف پيمانکار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه را خواهد داشت و فرض بر اينست که نيازها به‌درستی شناسايي شده‌اند زيرا ناظر پروژه مسئوليتي در قبال شناخت نادرست نيازها ندارد ولي با اينحال همواره سعي می‌نماید در صورت مواجهه با هر گونه مشکل علاوه بر اينکه آن مشکل را به کارفرماي پروژه اطلاع می‌دهد، سعی بر ارائه راه حلي جهت رفع مشکلات بوجود آمده نيز بنمايد. ذكر اين نكته ضروري است كه براي ارائه راه حل مناسب در حالت اخير، لازم است كارفرما در ابتداي كار شرايطي را فراهم آورد تا از طريق كميته كاربران و مطالعه ميداني گروه نظارت به اهداف كلي كار اشراف پيدا كند.


 اهداف نظارت

اهداف عمده‎اي كه در فرآيند نظارت بر پروژه‌های نرم‎افزاري بايد مد نظر قرار گيرند، را مي‎توان به‌صورت زير دسته‎بندي كرد:

 

قابليت رديابي (Trace ability):

در هر مرحله بايد کنترل شود که آيا ورودی‌های آن مرحله، فرآيند درستي را براي تبديل به خروجي طي نموده‌اند؟ و آيا خروجی‌های هر مرحله با ورودی‌های آن مرحله مطابقت دارند؟

 

درستي (Correctness):

آيا محصولات پروژه که بر مبناي ساختار تفکيک کار و در طرح مديريت پروژه تهيه می‌گردند، با روال‌ها، استانداردها و روش‌های مورد نظر يکسان است؟

 

اعتبار (Validity):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، نيازهاي کاربران را برآورده مي‌سازند؟

 

كفايت (Sufficiency):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه در راستاي هدف از تهيه آن‌ها، موارد تعيين شده را پوشش می‌دهند؟

 

سازگاري (Consistency):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، از نظر منطقي با يکديگر همسان مي‌باشند؟

 

يكنواختي (Uniformity):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، از نظر ظاهري با يکديگر همسان مي‌باشند؟

 

امكان‎پذيري (Feasibility):

آيا محصولات، فرآورده‌ها و طرح‌هاي پروژه، با توجه به واقعيات حاکم بر پروژه و محيط آن امکان اجرا را دارد؟

 

نگهداشت پذيري (Maintainability):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، به نحوي ديده شده‌اند که بتوان آن‌ها را در دوره‌های معقول، نگهداري نمود؟

 

فعالیت‌های نظارت بر پروژه

فرآيند صحت سنجي و اعتبار سنجي از عمده‌ترین فرآيند‎هاي نظارت بر توسعه هر سيستم اطلاعاتي اس

ت كه به‌منظور حصول اطمينان از انطباق فرآورده‎ها با نيازهاي کاربران پروژه و همچنين صحت و كفايت فرآيندهاي اصلي توسعه سيستم اجرا مي‎شود. اين فرآيند از دو رشته فعالیت‌های زير تشكيل مي‎شود:

 

الف) صحت سنجي

صحت سنجي عبارتست از بررسي و كنترل سازگار بودن فرآورده‎ها و محصولات هر مرحله، گام و يا فعاليت در زیست چرخ توليد و توسعه نرم افزار، با ورودي‎هاي آن مرحله، گام و يا فعاليت. به عبارت ديگر در هر فعاليت صحت سنجي، صحت خروجي‎هاي هر مرحله با فرض صحت ورودي‎هاي همان مرحله بررسي مي‎شود.

 

ب) اعتبار سنجي

اعتبار سنجي عبارتست از سنجش و بررسي تطابق فرآورده‎هاي هر مرحله، گام و يا فعاليت در زیست چرخ توليد و توسعه نرم افزار، با نيازها و انتظارات اوليه كاربران نهايي سيستم.

فعالیت‌های صحت سنجي و اعتبارسنجي از مهم‌ترین ابزارهاي تضمين كيفيت در پروژه‎هاي نرم‎افزاري است، كه طراحي مناسب و رعايت دقيق آن‌ها مي‎تواند تا حد زيادي دستيابي به كيفيت مطلوب را در فرآورده‎هاي نهايي پروژه، تضمين نمايد.

حال در ادامه به بررسي فعالیت‌های صحت سنجي و اعتبارسنجي که از وظايف ناظر پروژه می‌باشد می‌پردازیم.

فعالیت‌های صحت سنجي عبارتند از:

1- مميزي

2- بازبيني

فعالیت‌های اعتبارسنجي عبارتند از:

1- بازنگري مشترک

2- آزمون پذيرش

 

مميزي

مميزي عبارتست از بررسي محصولات، فرآورده‌ها و يا فرآيند انجام کار براي اطمينان از تطايق آن‌ها با برنامه ریزی‌های انجام شده. در اين فعاليت فرآيند توليد و يا فرآورده در حال توليد مورد بررسي واقع می‌گردد. اين بررسي شامل اين موارد می‌باشد.

- آيا رويه توليد با استانداردهاي مورد نظر مطابقت دارد؟

- آيا رویه‌های توليد به‌درستی انجام می‌پذیرند؟

- آيا محيط توليد با شرايط مورد توافق در قرارداد مطابقت دارد؟

- آيا در فرآيند توليد از نيروهايي باکیفیت قابل قبول استفاده مي‌شود؟

- آيا در فرآيند توليد، طرح‌هاي مديريتي مورد توافق در نظر گرفته می‌شوند؟

 

بازبيني

منظور از بازبيني، جلساتي است كه به‌صورت رسمي براي بررسي يك فرآورده يا فرآيند در جريان توليد و توسعه نرم افزار تشكيل مي‎شود. حاصل يك جلسه بازبيني مي‎تواند تائيد فرآورده يا فرآيند، تعيين اشكال يا اشكالات و پيشنهادهاي جايگزيني ديگر باشد.

جلسات بازبيني به‌صورت رسمي تشكيل مي‎شود، بنابراين انجام اقدامات ذيل، قبل، در حين و بعد از تشكيل جلسات بازبيني الزامي است.

- قبل از تشكيل جلسه

1- عيين موضوع، اعضا، زمان و مكان برگزاري جلسه

2- دعوت از اعضاي جلسه به همراه ارسال موضوع و دستور كار جلسه

- در حين تشكيل جلسه

1- توجيه همه اعضا نسبت به موضوع و دستور كار جلسه

2- مديريت زمان جلسه به‌گونه‌ای كه فرصت طرح همه موضوعات باشد

3- ثبت مذاكرات و مصوبات جلسه به‌صورت رسمي

- بعد از تشكيل جلسه

1- تهيه گزارش رسمي تشكيل جلسه

2- ارسال نتايج جلسه به افراد و گروه‎هاي ذينفع

 

بازنگري مشترک

بازنگري مشترک عبارتست از جلساتي که با حضور تيم توسعه سیستم‌ها، تيم ناظر و کاربران سيستم به جهت تاييد فرآورده‌های پروژه تشکيل می‌گردد.

براي انجام هر چه‌بهتر اين جلسات بهتر است که کاربران از نظر مطالعه مستندات و چگونگي پيگيري آن‌ها آموزش‌هاي مقدماتي را ببينند.

 

آزمون پذيرش

آزمون پذيرش عبارتست از کنترل نرم افزار، فرآورده و يا محصول توليدي با برآورده نمودن نيازهاي کاربران نهايي آن.

آزمون پذيرش پس از تحويل موقت سيستم در محل کارفرما و در جايي که مورد استفاده عملياتي قرار می‌گیرد، انجام می‌شود و توسط کاربران نهايي با هدايت مشترک پيمانکار و ناظر اجرا می‌شود.

هدف از اين آزمون اطمينان از اين نکته است که آيا سيستم در شرايط عملياتي معمولي و با اطلاعات واقعي قادر به برآورده نمودن نيازهاي کاربران می‌باشد؟

پروژه نرم افزاري و تطبيق مراحل توليد نرم افزار از ديدگاه مهندسي با طرح‌ها و برنامه‌هاي از قبل تعيين شده و انجام پروژه بر اساس شرايط اختصاصي پيمان و رفع موانعي كه در هر صورت موجب اختلال در روند اجرائي پروژه می‌شوند داراي اهميت فوق‌العاده‌ای می‌باشد

ناظر پروژه نرم افزاري از سوئي به‌عنوان امين و نماينده كارفرما بر روند اجراء پروژه و فعالیت‌های پيمانكار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه نظارت داشته و از سوي ديگر شئونات حرفه‌ای وي ایجاب می‌نماید تا بهنگام لزوم، از منابع کارفرما و پیمانکار به‌طور یکسان و در جهت کامل‌تر انجام شدن پروژه حمایت نماید.

حساسيت وظايف ناظر در پروژه‌های نرم افزاري و ضرورت نظارت بر پروژه‌های مذكور با توجه به اين مطلب كه روند تكميل و پيشرفت اين پروژه‌ها به‌صورت فيزيكي قابل لمس و ارزيابي نبوده و تجديد عمليات فني جهت رفع نارسائی‌های سيستم در انتهاي كار مستلزم پرداخت هزینه‌های سنگين كمي و كيفي می‌باشد بیشتر آشكار می‌گردد.

در ادامه بابیان اهداف و سازمان انجام كار نظارت به تشريح مسئولیت‌ها و وظايف ناظر پرداخته می‌شود.


طرح نظارت

به‌منظور انجام درست وظايف پيمانکار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه، ناظر پروژه در ابتدا مبادرت به تهیه یک طرح نظارتی می‌نماید. این طرح شامل کليه فعاليتها و خدماتي خواهد بود که پيمانکار در چارچوب قرارداد و پیوست‌های آن موظف به انجام آن خواهد بود.

پيمانکار در طي مدت انجام کار موظف به رعايت استانداردهاي تدوین شده در طرح نظارت می‌باشد.

نکته‌ای که بايد به آن توجه داشت اينست که ناظر پروژه وظيفه نظارت بر انجام درست وظايف پيمانکار بر اساس طرح‌هاي مديريتي پروژه را خواهد داشت و فرض بر اينست که نيازها به‌درستی شناسايي شده‌اند زيرا ناظر پروژه مسئوليتي در قبال شناخت نادرست نيازها ندارد ولي با اينحال همواره سعي می‌نماید در صورت مواجهه با هر گونه مشکل علاوه بر اينکه آن مشکل را به کارفرماي پروژه اطلاع می‌دهد، سعی بر ارائه راه حلي جهت رفع مشکلات بوجود آمده نيز بنمايد. ذكر اين نكته ضروري است كه براي ارائه راه حل مناسب در حالت اخير، لازم است كارفرما در ابتداي كار شرايطي را فراهم آورد تا از طريق كميته كاربران و مطالعه ميداني گروه نظارت به اهداف كلي كار اشراف پيدا كند.


 اهداف نظارت

اهداف عمده‎اي كه در فرآيند نظارت بر پروژه‌های نرم‎افزاري بايد مد نظر قرار گيرند، را مي‎توان به‌صورت زير دسته‎بندي كرد:

 

قابليت رديابي (Trace ability):

در هر مرحله بايد کنترل شود که آيا ورودی‌های آن مرحله، فرآيند درستي را براي تبديل به خروجي طي نموده‌اند؟ و آيا خروجی‌های هر مرحله با ورودی‌های آن مرحله مطابقت دارند؟

 

درستي (Correctness):

آيا محصولات پروژه که بر مبناي ساختار تفکيک کار و در طرح مديريت پروژه تهيه می‌گردند، با روال‌ها، استانداردها و روش‌های مورد نظر يکسان است؟

 

اعتبار (Validity):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، نيازهاي کاربران را برآورده مي‌سازند؟

 

كفايت (Sufficiency):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه در راستاي هدف از تهيه آن‌ها، موارد تعيين شده را پوشش می‌دهند؟

 

سازگاري (Consistency):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، از نظر منطقي با يکديگر همسان مي‌باشند؟

 

يكنواختي (Uniformity):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، از نظر ظاهري با يکديگر همسان مي‌باشند؟

 

امكان‎پذيري (Feasibility):

آيا محصولات، فرآورده‌ها و طرح‌هاي پروژه، با توجه به واقعيات حاکم بر پروژه و محيط آن امکان اجرا را دارد؟

 

نگهداشت پذيري (Maintainability):

آيا محصولات و فرآورده‌های پروژه، به نحوي ديده شده‌اند که بتوان آن‌ها را در دوره‌های معقول، نگهداري نمود؟

 

فعالیت‌های نظارت بر پروژه

فرآيند صحت سنجي و اعتبار سنجي از عمده‌ترین فرآيند‎هاي نظارت بر توسعه هر سيستم اطلاعاتي است كه به‌منظور حصول اطمينان از انطباق فرآورده‎ها با نيازهاي کاربران پروژه و همچنين صحت و كفايت فرآيندهاي اصلي توسعه سيستم اجرا مي‎شود. اين فرآيند از دو رشته فعالیت‌های زير تشكيل مي‎شود:

 

الف) صحت سنجي

صحت سنجي عبارتست از بررسي و كنترل سازگار بودن فرآورده‎ها و محصولات هر مرحله، گام و يا فعاليت در زیست چرخ توليد و توسعه نرم افزار، با ورودي‎هاي آن مرحله، گام و يا فعاليت. به عبارت ديگر در هر فعاليت صحت سنجي، صحت خروجي‎هاي هر مرحله با فرض صحت ورودي‎هاي همان مرحله بررسي مي‎شود.

 

ب) اعتبار سنجي

اعتبار سنجي عبارتست از سنجش و بررسي تطابق فرآورده‎هاي هر مرحله، گام و يا فعاليت در زیست چرخ توليد و توسعه نرم افزار، با نيازها و انتظارات اوليه كاربران نهايي سيستم.

فعالیت‌های صحت سنجي و اعتبارسنجي از مهم‌ترین ابزارهاي تضمين كيفيت در پروژه‎هاي نرم‎افزاري است، كه طراحي مناسب و رعايت دقيق آن‌ها مي‎تواند تا حد زيادي دستيابي به كيفيت مطلوب را در فرآورده‎هاي نهايي پروژه، تضمين نمايد.

حال در ادامه به بررسي فعالیت‌های صحت سنجي و اعتبارسنجي که از وظايف ناظر پروژه می‌باشد می‌پردازیم.

فعالیت‌های صحت سنجي عبارتند از:

1- مميزي

2- بازبيني

فعالیت‌های اعتبارسنجي عبارتند از:

1- بازنگري مشترک

2- آزمون پذيرش

 

مميزي

مميزي عبارتست از بررسي محصولات، فرآورده‌ها و يا فرآيند انجام کار براي اطمينان از تطايق آن‌ها با برنامه ریزی‌های انجام شده. در اين فعاليت فرآيند توليد و يا فرآورده در حال توليد مورد بررسي واقع می‌گردد. اين بررسي شامل اين موارد می‌باشد.

- آيا رويه توليد با استانداردهاي مورد نظر مطابقت دارد؟

- آيا رویه‌های توليد به‌درستی انجام می‌پذیرند؟

- آيا محيط توليد با شرايط مورد توافق در قرارداد مطابقت دارد؟

- آيا در فرآيند توليد از نيروهايي باکیفیت قابل قبول استفاده مي‌شود؟

- آيا در فرآيند توليد، طرح‌هاي مديريتي مورد توافق در نظر گرفته می‌شوند؟

 

بازبيني

منظور از بازبيني، جلساتي است كه به‌صورت رسمي براي بررسي يك فرآورده يا فرآيند در جريان توليد و توسعه نرم افزار تشكيل مي‎شود. حاصل يك جلسه بازبيني مي‎تواند تائيد فرآورده يا فرآيند، تعيين اشكال يا اشكالات و پيشنهادهاي جايگزيني ديگر باشد.

جلسات بازبيني به‌صورت رسمي تشكيل مي‎شود، بنابراين انجام اقدامات ذيل، قبل، در حين و بعد از تشكيل جلسات بازبيني الزامي است.

- قبل از تشكيل جلسه

1- عيين موضوع، اعضا، زمان و مكان برگزاري جلسه

2- دعوت از اعضاي جلسه به همراه ارسال موضوع و دستور كار جلسه

- در حين تشكيل جلسه

1- توجيه همه اعضا نسبت به موضوع و دستور كار جلسه

2- مديريت زمان جلسه به‌گونه‌ای كه فرصت طرح همه موضوعات باشد

3- ثبت مذاكرات و مصوبات جلسه به‌صورت رسمي

- بعد از تشكيل جلسه

1- تهيه گزارش رسمي تشكيل جلسه

2- ارسال نتايج جلسه به افراد و گروه‎هاي ذينفع

 

بازنگري مشترک

بازنگري مشترک عبارتست از جلساتي که با حضور تيم توسعه سیستم‌ها، تيم ناظر و کاربران سيستم به جهت تاييد فرآورده‌های پروژه تشکيل می‌گردد.

براي انجام هر چه‌بهتر اين جلسات بهتر است که کاربران از نظر مطالعه مستندات و چگونگي پيگيري آن‌ها آموزش‌هاي مقدماتي را ببينند.

 

آزمون پذيرش

آزمون پذيرش عبارتست از کنترل نرم افزار، فرآورده و يا محصول توليدي با برآورده نمودن نيازهاي کاربران نهايي آن.

آزمون پذيرش پس از تحويل موقت سيستم در محل کارفرما و در جايي که مورد استفاده عملياتي قرار می‌گیرد، انجام می‌شود و توسط کاربران نهايي با هدايت مشترک پيمانکار و ناظر اجرا می‌شود.

هدف از اين آزمون اطمينان از اين نکته است که آيا سيستم در شرايط عملياتي معمولي و با اطلاعات واقعي قادر به برآورده نمودن نيازهاي کاربران می‌باشد؟


سازمان انجام فعاليت نظارت

براي انجام فعاليت نظارت بر پروژه‌های سازمان ------، سازماني به جهت نظارت بر پروژه‌های مذکور مورد نياز است که در ادامه به بيان اين ساختار می‌پردازیم.


مسئولیت‌ها و وظايف ناظر

- حصول اطمينان از اينکه پيمانکار در طول مدت انجام پروژه کليه کنترل‌های لازم کمي و کيفي را در چارچوب تفاهم براي تهيه محصولي باکیفیت مطلوب انجام می‌دهد.

- حصول اطمينان از اينکه فرآورده‌های پروژه‌ها مطابق با استانداردها و کيفيت توافق شده تهيه می‌شود.

- حصول اطمينان از اينکه پيشرفت پروژه در چارچوب مدت زمان مورد توافق صورت گرفته و پيمانکار اقدامات لازم را در چارچوب طرح زمان‌بندی پروژه بعمل می‌آورد.

- حصول اطمينان از اينکه کارفرما به‌موقع از خطرات پروژه و نقاط ضعف پيمانکار مطلع می‌شود.

- بررسي و ارزيابي طرح‌هاي مديريتي ارائه شده از سوي پيمانکار پروژه

- بررسي و ارزيابي و اعلام نظر در خصوص فرآورده‌های مياني و نهايي پروژه

- بررسي و ارزيابي اصلاحات ناشي از بازنگري فرآورده‌ها و طرح‌ها و در صورت لزوم برگزاري جلسات لازم براي رفع مشکلات مورد مشاهده

- مشارکت در طراحي سناريوهاي آزمون با عوامل کارفرما و نظارت بر اجراي آن

- نظارت بر انجام آزمون پذيرش کارفرما

- تهيه گزارش‌های مرحله‌ای براي مدير پروژه کارفرما اعم از گزارش پيشرفت کار، گزارش‌های مميزي و ...

- کمک به پيمانکار در تهيه قالب مستنداتي که بايد به کارفرما تحويل گردند.

- مشارکت در ارزيابي نهايي سیستم‌هاي ساخته شده توسط پيمانکار از نظر ميزان تحقق اهداف کارفرما

- انجام هماهنگی‌های لازم بين کارفرما و پيمانکار

- نظارت بر آموزش و به‌کارگیری موثر پرسنل پيمانکار پروژه

- بررسي و اظهار نظر در مورد هر گونه پيشنهاد رسيده در مورد تغيير در قرارداد

- ارائه گزارش‌های مرحله‌ای به مدیر پروژه کارفرما در خصوص عملکرد و نارسایی‌های احتمالی حاصل از قصور وی در اجرای تعهدات

 

پيوست يک
برخي چک لیست‌های مورد نياز در نظارت بر پروژه‌ها







پيوست دو

برخي فرم‌های مورد نياز

در نظارت بر پروژه‌ها








موضوعات مرتبط
موضوعی یافت نشد
دیدگاه ها
دیدگاهی یافت نشد