با نام و یاد خدا


نگاهی گذرا بر نقش‌های تیمی از دیدگاه بلبین


می‌توان مردیت بلبین1 را نخستین شخصی در دوران معاصر نامید که به ارتقای درک و دانش علمی ما را از پویایی‌ کار تیمی كمك كرده و همچنین این امکان را فراهم كرده تا همگان به راحتی به نظریاتش دسترسی داشته باشند.

نظریه بلبین درباره عوامل مؤثر در موفقیت تیم‌ها علاقه‌مندان زیادی پیدا كرده زیرا نیاز توام با علاقه به كار تیمی در میان افراد روز به روز افزایش یافته تا جایی كه امروزه، کار تیمی به یک استراتژی مهم در بسیاری از سازمان‌ها تبدیل شده است و جنبه‌های مختلف تیم‌ها از جمله انتخاب اعضا، تاثیر زمینه‌های کاری و تحلیل عملکرد تیم، اهمیتی حیاتی یافته‌است. اگر چه الگوهای متنوعی در مورد روابط تیمی وجود دارد اما به نظر می‌رسد الگوی بلبین معروف‌ترین آنها باشد.

در ادامه برای آشنایی بیشتر با قسمتی از دیدگاه‌های بلبین، نگاهی گذرا بر نقش‌های تیمی از دیدگاه بلبین برگرفته از مطلبی مندرج در پایگاه اینترنتی موسسه بلبین2 با عنوان "Team Roles in a Nutshell" با وسواس فراوان ترجمه مفهومی شده و تقدیم علاقه‌مندان می‌شود.

همچنین می‌توانید با تكمیل پرسش‌نامه تعیین نقش‌های تیمی، كه یك پرسش‌نامه اولیه اما بسیار پرطرفدار بر اساس سیستم خود ادراكی و برگرفته از مواد آموزشی دانشگاه مدیریت انت ورب3 می‌باشد، به‌صورت آنلاین، تخمینی از نقش‌های تیمی خود به دست آورید.

با توجه به اهمیت و آثار مثبت بسیار زیاد این ارزیابی‌ها در موفقیت‌های تحصیلی، شغلی و ... امكان استفاده از خدمات تخصصی ارائه شده توسط موسسه بلبین را به زبان زیبای فارسی فراهم كرده‌ایم. اشخاص و سازمان‌های علاقمند می‌توانند برای آگاهی با انواع ارزیابی‌های تكمیلی، پرسش‌نامه‌ها و گزارش‌های تحلیلی شخصی و تیمی به زبان فارسی و سفارش آنها و همچنین درخواست برگزاری دوره‌های آموزشی مبانی نظریه بلبین، راه‌های به‌كار گیری نتایج گزارش‌های تحلیلی آن و ... با ما تماس بگیرند.

از خواندن و شنیدن نظرات ارزشمند شما بسیار خوشحال می‌شویم و برای پیشرفت كار حتما از آنها استفاده می‌كنیم.



آیا همواره از اینكه چرا برخی از تیم‌ها صرفاً مشغول به فعالیت‌هایی بی‌هدف به نظر می‌رسند و برخی دیگر گویی كاملاً به گِل نشسته‌اند، شگفت‌زده می‌شوید؟


در واقع وقتی كارهای تیم به درستی پیش نمی‌روند، همگان متوجه اثر عمیقی كه ممكن است این موضوع روی اعضای تیم، سایر اشخاص مرتبط، پروژه و اهداف موردنظر آن بگذارد، می‌شوند.

در دهه 1970 میلادی، آقای دكتر مردیت بلبین و تیم پژوهش او در كالج مدیریتی هنلی4 ، برای مشاهده و بررسی رفتار و عملكرد تیم‌ها دورهم جمع شدند تا چرایی و چگونگی بروز رفتارهای متفاوت از تیم‌ها را دریابند. آنها تصمیم گرفتند از طریق كنترل كردن پویایی تیم‌ها به پاسخ این سوالات پی ببرند كه آیا مشكلات بروز كرده در تیم‌ها قابل پیش‌گیری هستند یا خیر و در صورت مثبت بودن پاسخ آن، انجام آن در عمل‌ چگونه است؟

در یك دوره 9 ساله، تیم‌های مدیریتی بین‌المللی مورد مطالعه قرار گرفتند، مجموعه‌ای از آزمون‌های روان‌سنجی از هریك اعضای این تیم‌ها به عمل می‌آمد تا ویژگی‌هایی مانند شخصیت و رفتار5 را بتوان در ارزیابی تیم‌ها به‌کار گرفته و اثرات این ویژگی‌ها روی عملكرد تیم‌ها به درستی سنجیده شوند.

با پیشرفت پژوهش، مشخص شد كه موفقیت و شكست تیم‌ها بیش از آنكه به عواملی مانند هوش و دانش6 اعضای تیم مربوط باشد، به عوامل رفتاری7 آنها وابستگی دارد. بنابر این یافته، تیم پژوهش تلاش برای شناسایی مجموعه‌هایی قابل تفكیك از عوامل رفتاری را آغاز کردند. هریك از این مجموعه‌ها بیانگر نوعی خاص و متمایز از نحوه همكاری اعضا در تیم هستند که "نقش تیمی 8" نامیده شدند. لذا یك "نقش تیمی" به‌عنوان "یك گرایش و تمایل به رفتار، همكاری و وابستگی با دیگران به روشی خاص" تعریف شد. همچنین مشخص شد كه اشخاص مختلف، نقش‌های تیمی مختلفی را با درجات مختلف / متغیر از خود بروز می‌دهند.






اولین نقش تیمی با نام "ایده‌گر9" (گیاه) شناسایی شد. دلیل نام‌گذاری این نقش آن است كه شخصی با چنین نقشی در واقع، گویی در تیم كاشته می‌شود. ایده‌گرها، تمایل به بروز خلاقیت بالا از خود نشان داده و در حل مسائل به روش‌های غیر متعارف توانا هستند.

نقش‌های تیمی دیگر نیز یك به یك پیدا شدند:

نقش "ناظر ارزیاب10" در جایگاه یك بیننده منطقی11 مورد نیاز بود تا قضاوت‌های منصفانه را برعهده گرفته و گزینه‌های پیش روی تیم را با روشی بدون تعصب و جانب‌داری، ارزیابی و وزن دهی كند.

"هماهنگ‌كننده ها12" نیز برای تمركز بر اهداف تیم، كشف و استخراج توانایی‌های اعضای تیم و تفویض مناسب كار میان آنان، مورد نیاز هستند.

وقتی كه تیم در معرض ریسك منزوی‌شدن و تمركز بیش از حد در محیط داخلی خود قرار می‌گیرد،"كاشف منابع‌ها13" با آگاهی بخشی در جهت عکس حرکت تیم، باعث اطمینان از كاربردی بودن ایده‌های و اهداف تیم در محیط خارجی می‌شوند.

وجود "مجری‌ها‌14" برای برنامه‌ریزی یك راهبرد عملی و كارا و اجرای آن به كارآمد ترین حالت ممكن، ضروری است.

"تمام‌كننده‌ها15" در به پایان رساندن یك كار بسیار موثر هستند. آنها با صرف دقت و موشكافی در خطاهای احتمالی، خروجی كارها را با بالاترین استانداردهای كنترل كیفیت ارائه داده و گویی خروجی کار را جلا و صیقل می‌دهند.

"تیم‌كارها16" با استفاده از ویژگی تطبیق‌پذیری خود، تیم را در شناسایی كارهای مورد نیاز کمک کرده و تكمیل آن کارها را به نمایندگی از تیم برعهده می‌گیرند.

"شكل‌دهنده ها17" به عنوان اشخاصی چالش‌گر، نیروی محركه لازم را برای پیشرفت بی‌وقفه تیم و از دست ندادن تمركز و شتاب آن تامین می‌كنند.

هر چند برخی از نقش‌های تیمی دارای ویژگی‌های بیشتری18 هستند و برخی از اعضای تیم‌ها ظهور و بروز بیشتری نسبت به سایرین دارند، اما هر یك از رفتارهای بالا برای به موفقیت رساندن تیم از ابتدا تا انتهای کار ضروری هستند. كلید رمز آن نیز "تعادل19" است. برای مثال، مردیت بلبین دریافت كه یك تیم بدون ایده‌گر، برای پیداكردن جرقه اولیه ایده‌ای كه بتواند آنرا پیش ببرد، به تقلا خواهد افتاد. از طرف دیگر، اگر تعداد زیادی ایده‌گر عضو تیم باشند، ایده‌های خوب در میان ایده‌های بد پنهان مانده و زمان زیادی را از تیم برای ایده‌هایی كه قابلیت توسعه ندارند، تلف خواهد کرد. همچنین بدون حضور یک شكل‌دهنده، تیم حركتی كند، بدون فشار و احتمالا جهت مناسب را پی گرفته و نمی‌تواند در مهلت‌های تعیین‌شده، برنامه‌هایش را محقق سازد. در عین حال، وجود تعداد زیادی شكل‌دهنده، فضای درگیری و كشمكش را غالب کرده و سطح روحیه و دلگرمی اعضای تیم را پایین می‌آورد.

در كنار توانایی‌ای كه هریك از نقش‌های تیمی ارائه می‌دهند، "ناتوانی مجاز20"ی نیز برای آنها قابل ذكر است. این ناتوانی‌ها‌ نیز بخشی از ویژگی‌های رفتاری هستند كه به‌دلیل جدایی‌ناپذیر بودن از توانایی‌های نقش‌های تیمی، مجاز شمرده می‌شوند. برای مثال، یك ایده‌گر می‌تواند به‌طور غیر معمولی فراموش‌كار، حواس پرت و آشفته باشد. یك كاشف منابع، ممكن است فراموش كند كه از رهبر تیم پیروی كند. یك هماهنگ‌كننده، ممكن از بیش از حد علاقمند به تفویض كارها باشد. یك مجری، ممكن است در چشم پوشیدن از برنامه‌هایش با هدف اعمال تغییرات مثبت در آنها، كند عمل كند. یك تمام‌كننده، معمولا آنچنان با نگرانی انجام صحیح همه كارها را دنبال می‌كند كه ممکن است باعث بروز كمال‌گرایی افراطی در كار تیم باشد. برای یك تیم‌كار، تصمیم‌گیری در شرایطی كه ممكن است سیاست‌های تیم بغرنج و پیچیده شده و یا آسایش و روحیه تیم در معرض خطر قرار بگیرد، دشواراست. یك شكل دهنده، ممكن است در تلاش خود برای پیشبرد كارها، پرخاشگر و بد اخلاق عمل كند.

نهمین نقش تیمی "متخصص21" تنها پس از تكمیل تحقیقات اولیه بلبین، آشكار شد. اقدامات مدیریتی شبیه‌سازی شده عمدتاً بر پایه عدم نیاز به دانش قبلی پایه‌گذاری می‌شوند. اما در دنیای واقعی، ارزش یك شخص دارای دانش عمیق در یك حوزه كلیدی، همچنان به‌عنوان یك نقش تیمی به رسمیت شناخته شده‌است. مشابه دیگر نقش‌های تیمی، یك متخصص نیز ناتوانی مجازی دارد که عبارت است از، تمایل به تمركز بسیار دقیق به موضوع مورد نظر خود و اولویت دادن به آن، حتی بیش از پیشرفت و رفع نیاز تیم.

نقش‌های تیمی كه توسط بلبین شناسایی شدند، امروزه در هزاران سازمان در سراسر جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد. با شناسایی نقش‌های تیمی، ما قادر خواهیم بود از توانایی‌های تیم بهره‌مند شده و ناتوانایی‌‌های تیم را تا جای ممكن مدیریت كنیم. گاهی اوقات این موضوع می‌تواند به معنی آگاهی نسبت به مشكلات و موانع و تلاش برای اجتناب از آنها باشد.

اكثر اشخاص دارای تعدادی "نقش تیمی برتر22" هستند که شامل رفتارهایی است که به‌طور طبیعی و به تكرار از خود نشان می‌دهند. همچنین ما دارای"نقش‌های كنترل‌پذیر23 " هستیم كه گرچه رفتار طبیعی ما نیستند، اما می‌توانیم در صورت لزوم این نقش‌ها را ایفا كرده و یا آنها را در خود تقویت كنیم. در نهایت، باید بدانیم كه برخی نقش‌های تیمی برای ما "نقش‌های مردود24" به حساب می‌آیند به‌طوری که نباید سعی كنیم آنها را به كار بگیریم زیرا از آنجایی كه قادر به ایفای صحیح و به‌جای آنها نیستم، نتیجه عكس در پی خواهد داشت. در این حالت هرچه تلاش بیشتری به خرج دهیم، نتیجه ضعیف‌تری عایدمان می‌شود. بنابراین اگر به نقش تیمی دیگری غیر از نقش‌های تیمی برتر و كنترل پذیرمان در تیم نیاز داشتیم، بهتر است به دنبال كسانی باشیم كه دارای نقش‌های تیمی مكمل ما هستند. از آنجایی كه افراد معمولا بیش از یك نقش تیمی برتر از خود بروز می‌دهند، یك تیم چهار نفره می‌تواند با یك گزینش صحیح، همه نقش‌های تیمی 9 گانه را در خود داشته باشد.


دریك كلام، فلسفه بلبین گرامی داشتن و كمك به بروز تفاوتهای سازنده در انسان‌هاست. پیام این است كه برای هر كس جایگاهی در تیم وجود دارد و از کلیه همكارهای مثبت استقبال می‌شود.




ورود به پرسش‌نامه


1- Dr. Meredith Belbin
2- www.belbin.com
3- Antwerb Management School
4- Henley Management College
5- Personality & Behavior
6- Intellect

7- Separate clusters of behavior
8- Team Role
9- Plant
10- Monitor Evaluator
11- Logical eye
12- Co-ordinators

13- Resource Investigators
14- Implementers
15- Completer Finishers
16- Teamworkers
17- Shapers
18- High Profile

19- Balance
20- Allowable Weakness
21- Specialist
22- Preferred Team Roles
23- Manageable Roles
24- Least Preferred Roles