با نام و ياد خدا


نگاهي گذرا بر نقش‌هاي تيمي از ديدگاه بلبين


مي‌توان مرديت بلبين1 را نخستین شخصي در دوران معاصر ناميد که به ارتقاي درک و دانش علمي ما را از پویایی‌ کار تیمی كمك كرده و همچنين این امکان را فراهم كرده تا همگان به راحتی به نظرياتش دسترسی داشته باشند.

نظریه بلبین درباره عوامل مؤثر در موفقیت تیم‌ها علاقه‌مندان زیادی پيدا كرده زیرا نياز توام با علاقه به كار تيمي در ميان افراد روز به روز افزايش يافته تا جايي كه امروزه، کار تیمی به یک استراتژی مهم در بسياري از سازمان‌ها تبدیل شده است و جنبه‌هاي مختلف تیم‌ها از جمله انتخاب اعضا، تاثير زمینه‌های کاری و تحليل عملکرد تیم، اهمیتی حیاتی یافته‌است. اگر چه الگوهای متنوعي در مورد روابط تیمی وجود دارد اما به نظر می‌رسد الگوی بلبین معروف‌ترين آنها باشد.

در ادامه براي آشنايي بيشتر با قسمتي از ديدگاه‌هاي بلبين، نگاهي گذرا بر نقش‌هاي تيمي از ديدگاه بلبين برگرفته از مطلبي مندرج در پایگاه اینترنتی موسسه بلبین2 با عنوان "Team Roles in a Nutshell" با وسواس فراوان ترجمه مفهومي شده و تقديم علاقه‌مندان مي‌شود.

همچنين مي‌توانيد با تكميل پرسش‌نامه تعيين نقش‌هاي تيمي، كه يك پرسش‌نامه اوليه اما بسيار پرطرفدار بر اساس سيستم خود ادراكي و برگرفته از مواد آموزشي دانشگاه مديريت انت ورب3 مي‌باشد، به‌صورت آنلاين و رايگان، تخميني از نقش‌هاي تيمي خود به دست آوريد.

با توجه به اهميت و آثار مثبت بسيار زياد اين ارزيابي‌ها در موفقيت‌هاي تحصيلي، شغلي و ... امكان استفاده از خدمات تخصصي ارائه شده توسط موسسه بلبين را به زبان زيباي فارسي فراهم كرده‌ايم. اشخاص و سازمان‌هاي علاقمند مي‌توانند براي آگاهي با انواع ارزيابي‌هاي تكميلي، پرسش‌نامه‌ها و گزارش‌هاي تحليلي شخصي و تيمي به زبان فارسي و سفارش آنها و همچنين درخواست برگزاري دوره‌هاي آموزشي مباني نظريه بلبين، راه‌هاي به‌كار گيري نتايج گزارش‌هاي تحليلي آن و ... با ما تماس بگيرند.

از خواندن و شنيدن نظرات ارزشمند شما بسيار خوشحال مي‌شويم و براي پيشرفت كار حتما از آنها استفاده مي‌كنيم.



آیا همواره از اينكه چرا برخي از تيم‌ها صرفاً مشغول به فعاليت‌هایی بی‌هدف به نظر می‌رسند و برخي ديگر گويي كاملاً به گِل نشسته‌اند، شگفت‌زده مي‌شويد؟


در واقع وقتي كارهاي تيم به درستي پيش نمي‌روند، همگان متوجه اثر عميقي كه ممكن است اين موضوع روي اعضای تیم، سایر اشخاص مرتبط، پروژه و اهداف موردنظر آن بگذارد، مي‌شوند.

در دهه 1970 ميلادي، آقاي دكتر مرديت بلبين و تيم پژوهش او در كالج مديريتي هنلي4 ، براي مشاهده و بررسي رفتار و عملكرد تيم‌ها دورهم جمع شدند تا چرايي و چگونگي بروز رفتارهاي متفاوت از تيم‌ها را دريابند. آنها تصمیم گرفتند از طریق كنترل كردن پويايي تيم‌ها به پاسخ اين سوالات پي ببرند كه آيا مشكلات بروز كرده در تيم‌ها قابل پيش‌گيري هستند يا خير و در صورت مثبت بودن پاسخ آن، انجام آن در عمل‌ چگونه است؟

در يك دوره 9 ساله، تيم‌هاي مديريتي بين‌المللي مورد مطالعه قرار گرفتند، مجموعه‌اي از آزمون‌هاي روان‌سنجي از هريك اعضاي این تيم‌ها به عمل مي‌آمد تا ويژگي‌هايي مانند شخصيت و رفتار5 را بتوان در ارزيابي تيم‌ها به‌کار گرفته و اثرات اين ويژگي‌ها روي عملكرد تيم‌ها به درستي سنجيده شوند.

با پيشرفت پژوهش، مشخص شد كه موفقيت و شكست تيم‌ها بيش از آنكه به عواملي مانند هوش و دانش6 اعضاي تيم مربوط باشد، به عوامل رفتاري7 آنها وابستگي دارد. بنابر اين يافته، تيم پژوهش تلاش برای شناسایی مجموعه‌هايی قابل تفكيك از عوامل رفتاري را آغاز کردند. هريك از اين مجموعه‌ها بيانگر نوعي خاص و متمايز از نحوه همكاري اعضا در تيم هستند که "نقش تيمي 8" ناميده شدند. لذا يك "نقش تيمي" به‌عنوان "يك گرايش و تمايل به رفتار، همكاري و وابستگي با ديگران به روشی خاص" تعريف شد. همچنين مشخص شد كه اشخاص مختلف، نقش‌هاي تيمي مختلفي را با درجات مختلف / متغير از خود بروز مي‌دهند.






اولين نقش تيمي با نام "ایده‌گر9" (گیاه) شناسايي شد. دليل نام‌گذاري اين نقش آن است كه شخصي با چنین نقشی در واقع، گويي در تيم كاشته مي‌شود. ايده‌گرها، تمايل به بروز خلاقيت بالا از خود نشان داده و در حل مسائل به روش‌هاي غير متعارف توانا هستند.

نقش‌هاي تيمي ديگر نيز يك به يك پيدا شدند:

نقش "ناظر ارزياب10" در جايگاه يك بیننده منطقي11 مورد نياز بود تا قضاوت‌هاي منصفانه را برعهده گرفته و گزينه‌هاي پيش روي تيم را با روشي بدون تعصب و جانب‌داري، ارزيابي و وزن دهي كند.

"هماهنگ‌كننده ها12" نيز براي تمركز بر اهداف تيم، كشف و استخراج توانايي‌هاي اعضاي تيم و تفويض مناسب كار میان آنان، مورد نياز هستند.

وقتي كه تيم در معرض ريسك منزوي‌شدن و تمركز بيش از حد در محيط داخلي خود قرار می‌گيرد،"كاشف منابع‌ها13" با آگاهي بخشي در جهت عکس حرکت تیم، باعث اطمينان از كاربردي بودن ايده‌هاي و اهداف تيم در محیط خارجی مي‌شوند.

وجود "مجري‌ها‌14" براي برنامه‌ريزي يك راهبرد عملي و كارا و اجراي آن به كارآمد ترين حالت ممكن، ضروري است.

"تمام‌كننده‌ها15" در به پايان رساندن يك كار بسيار موثر هستند. آنها با صرف دقت و موشكافي در خطاهاي احتمالي، خروجي كارها را با بالاترين استانداردهاي كنترل كيفيت ارائه داده و گویی خروجی کار را جلا و صیقل مي‌دهند.

"تيم‌كارها16" با استفاده از ويژگي تطبيق‌پذيري خود، تيم را در شناسايي كارهاي مورد نياز کمک کرده و تكميل آن کارها را به نمايندگي از تيم برعهده می‌گیرند.

"شكل‌دهنده ها17" به عنوان اشخاصی چالش‌گر، نيروي محركه لازم را براي پیشرفت بی‌وقفه تيم و از دست ندادن تمركز و شتاب آن تامين مي‌كنند.

هر چند برخي از نقش‌هاي تيمي داراي ويژگي‌هاي بيشتري18 هستند و برخي از اعضاي تيم‌ها ظهور و بروز بيشتري نسبت به سايرين دارند، اما هر يك از رفتارهاي بالا براي به موفقيت رساندن تيم از ابتدا تا انتهای کار ضروري هستند. كليد رمز آن نيز "تعادل19" است. براي مثال، مرديت بلبين دريافت كه يك تيم بدون ايده‌گر، براي پيداكردن جرقه اوليه ايده‌اي كه بتواند آنرا پيش ببرد، به تقلا خواهد افتاد. از طرف ديگر، اگر تعداد زيادي ايده‌گر عضو تيم باشند، ايده‌هاي خوب در ميان ايده‌هاي بد پنهان مانده و زمان زيادي را از تیم براي ايده‌هايي كه قابليت توسعه ندارند، تلف خواهد کرد. همچنين بدون حضور یک شكل‌دهنده، تيم حركتي كند، بدون فشار و احتمالا جهت مناسب را پي گرفته و نمي‌تواند در مهلت‌هاي تعيين‌شده، برنامه‌هايش را محقق سازد. در عین حال، وجود تعداد زيادي شكل‌دهنده، فضاي درگيري و كشمكش را غالب کرده و سطح روحيه و دلگرمي اعضاي تيم را پايين مي‌آورد.

در كنار توانايي‌ای كه هريك از نقش‌هاي تيمي ارائه مي‌دهند، "ناتواني مجاز20"ي نيز براي آنها قابل ذكر است. اين ناتواني‌ها‌ نيز بخشي از ويژگي‌هاي رفتاري هستند كه به‌دليل جدايي‌ناپذير بودن از توانايي‌هاي نقش‌هاي تيمي، مجاز شمرده مي‌شوند. براي مثال، يك ايده‌گر مي‌تواند به‌طور غير معمولي فراموش‌كار، حواس پرت و آشفته باشد. يك كاشف منابع، ممكن است فراموش كند كه از رهبر تیم پيروي كند. يك هماهنگ‌كننده، ممكن از بيش از حد علاقمند به تفويض كارها باشد. يك مجري، ممكن است در چشم پوشيدن از برنامه‌هايش با هدف اعمال تغييرات مثبت در آنها، كند عمل كند. يك تمام‌كننده، معمولا آنچنان با نگراني انجام صحيح همه كارها را دنبال مي‌كند كه ممکن است باعث بروز كمال‌گرايي افراطي در كار تيم باشد. براي يك تيم‌كار، تصميم‌گيري در شرايطي كه ممكن است سیاست‌های تيم بغرنج و پيچيده شده و يا آسايش و روحيه تيم در معرض خطر قرار بگيرد، دشواراست. يك شكل دهنده، ممكن است در تلاش خود براي پيشبرد كارها، پرخاشگر و بد اخلاق عمل كند.

نهمين نقش تيمي "متخصص21" تنها پس از تكميل تحقيقات اوليه بلبين، آشكار شد. اقدامات مديريتي شبيه‌سازي شده عمدتاً بر پايه عدم نياز به دانش قبلي پايه‌گذاري مي‌شوند. اما در دنياي واقعي، ارزش يك شخص داراي دانش عميق در يك حوزه كليدي، همچنان به‌عنوان يك نقش تيمي به رسميت شناخته شده‌است. مشابه ديگر نقش‌هاي تيمي، يك متخصص نيز ناتواني مجازي دارد که عبارت است از، تمايل به تمركز بسيار دقيق به موضوع مورد نظر خود و اولويت دادن به آن، حتي بيش از پيشرفت و رفع نياز تيم.

نقش‌هاي تيمي كه توسط بلبين شناسايي شدند، امروزه در هزاران سازمان در سراسر جهان مورد استفاده قرار مي‌گيرد. با شناسايي نقش‌هاي تيمي، ما قادر خواهيم بود از توانايي‌هاي تيم بهره‌مند شده و ناتوانايي‌‌هاي تيم را تا جاي ممكن مديريت كنيم. گاهي اوقات اين موضوع مي‌تواند به معني آگاهي نسبت به مشكلات و موانع و تلاش براي اجتناب از آنها باشد.

اكثر اشخاص داراي تعدادی "نقش تيمي برتر22" هستند که شامل رفتارهايي است که به‌طور طبيعي و به تكرار از خود نشان مي‌دهند. همچنين ما داراي"نقش‌هاي كنترل‌پذير23 " هستيم كه گرچه رفتار طبيعي ما نيستند، اما مي‌توانيم در صورت لزوم اين نقش‌ها را ايفا كرده و يا آنها را در خود تقويت كنيم. در نهايت، بايد بدانيم كه برخي نقش‌هاي تيمي براي ما "نقش‌هاي مردود24" به حساب مي‌آيند به‌طوری که نبايد سعي كنيم آنها را به كار بگيريم زيرا از آنجايي كه قادر به ايفاي صحيح و به‌جای آنها نيستم، نتيجه عكس در پي خواهد داشت. در اين حالت هرچه تلاش بيشتري به خرج دهيم، نتيجه ضعيف‌تري عايدمان مي‌شود. بنابراين اگر به نقش تيمي ديگري غير از نقش‌هاي تيمي برتر و كنترل پذيرمان در تيم نياز داشتيم، بهتر است به دنبال كساني باشيم كه داراي نقش‌هاي تيمي مكمل ما هستند. از آنجايي كه افراد معمولا بيش از يك نقش تيمي برتر از خود بروز مي‌دهند، يك تيم چهار نفره مي‌تواند با يك گزينش صحيح، همه نقش‌هاي تيمي 9 گانه را در خود داشته باشد.


دريك كلام، فلسفه بلبين گرامي داشتن و كمك به بروز تفاوتهاي سازنده در انسان‌هاست. پيام اين است كه براي هر كس جايگاهي در تيم وجود دارد و از کلیه همكارهاي مثبت استقبال مي‌شود.




ورود به پرسش‌نامه


1- Dr. Meredith Belbin
2- www.belbin.com
3- Antwerb Management School
4- Henley Management College
5- Personality & Behavior
6- Intellect

7- Separate clusters of behavior
8- Team Role
9- Plant
10- Monitor Evaluator
11- Logical eye
12- Co-ordinators

13- Resource Investigators
14- Implementers
15- Completer Finishers
16- Teamworkers
17- Shapers
18- High Profile

19- Balance
20- Allowable Weakness
21- Specialist
22- Preferred Team Roles
23- Manageable Roles
24- Least Preferred Roles